Çocuklarda sessiz salgın: Ekran bağımlılığı boyun düzleşmesinden kronik kabızlığa kadar hastaneleri dolduruyor

Biyomekanik araştırmalar, telefon veya tablet ekranına bakarken başın öne doğru 60 derece eğilmesinin servikal omurgaya yaklaşık 27 kilogramlık ekstra bir yük bindirdiğini ortaya koyuyor. New York Omurga Cerrahisi Araştırmaları’ndan Dr. Kenneth Hansraj tarafından yürütülen çalışma, bu pozisyonun çocuk omurgasında adeta 8 yaşında bir çocuğu gün boyunca boynunda taşımaya eşdeğer bir biyomekanik baskı yarattığını kanıtlıyor.

Çocukların ve ergenlerin günde ortalama 5 ila 7 saatini bu duruş pozisyonunda geçirdiği düşünüldüğünde, servikal omurga yılda 1.400 saat boyunca anormal bir yüke maruz kalıyor. Gelişim çağındaki çocukların iskelet yapısında doğal C şeklindeki boyun eğriliği kaybolarak omurga Düzleşmesine, erken dönem boyun fıtıklarına ve kronik kas spazmlarına yol açıyor.

Ekran bağımlılığının fizyolojik tahribatı yalnızca omurga ve kas-iskelet sistemiyle sınırlı kalmıyor. İstanbul Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı Kliniği Eğitim Sorumlusu Prof. Dr. Vefik Arıca, çocuklarda ve ergenlerde kabızlık vakalarının son dönemde ürkütücü boyutlara ulaştığını bildiriyor.

Normal şartlarda Türkiye’de çocuklarda tıbbi kabızlık görülme oranının yüzde 3 ila yüzde 5 arasında değiştiğini belirten Prof. Dr. Arıca, dijital bağımlılık ve özellikle tuvalete telefonla girme alışkanlığı nedeniyle bu oranın yüzde 25’e (her 4 çocuktan birine) tırmandığına dikkati çekiyor. Tuvalette ekrana odaklanmanın doğal bağırsak boşaltım refleksini felç ettiğini belirten uzmanlar; kontrolsüz şekilde uzayan sürelerin makat çatlağı, hemoroid ve cihaz yüzeylerinden el-ağız yoluyla taşınan bağırsak kurdu ile bakteri enfeksiyonlarına zemin hazırladığını vurguluyor.

Saha araştırmalarına göre Türkiye’de çocukların günlük ortalama ekran süresi 4 ila 7 saat arasında değişirken, ergenlik çağındaki gençlerde bu süre 6 ila 8 saate kadar çıkabiliyor. Genel nüfustaki ortalama ekran maruziyeti ise 5 saat civarında seyrediyor.

Dr. Öğr. Üyesi Hüseyin Haydar Kutlu, henüz olgunlaşmamış ergen beyninin yoğun dijital uyarıma maruz kalmasının prefrontal korteks gelişimini, odaklanma sürelerini ve uyku yapısını olumsuz etkilediğini vurguluyor. Çocukları sonsuz kaydırma algoritmalarından korumak amacıyla akademisyenler; bankacılık, harita ve iletişim gibi temel ihtiyaçları barındıran ancak sosyal medya ve oyun bağımlılığı yapmayan “Ara Segment Telefon” konseptlerinin teşvik edilmesini öneriyor.

Uzmanlar, ebeveynlerin ve toplumun “ne yapılması gerektiği” konusundaki bilgi düzeyinin yüksek olduğunu ancak asıl sorunun harekete geçmemek olduğunu ifade ediyor. Yetişkinlerin 50’li 60’lı yaşlarda karşılaştığı eklem, omurga ve sindirim rahatsızlıklarını çocukların 20’li yaşlarda yaşamaması için ertelenmeden somut adımlar atılması gerekiyor. Cihazların göz hizasına çıkarılması, tuvalet ve yemek masalarının kesin olarak “ekransız bölge” ilan edilmesi alınabilecek en temel ve acil önlemler arasında gösteriliyor.