Dünya Bankası’nın çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomilere ilişkin güncel verileri, çalışma hayatından yoksulluğa kadar birçok göstergede küresel ortalamanın oldukça gerisinde bir tablo ortaya koydu.
2025 yılı verilerine göre bu ekonomilerde çalışanların yalnızca yüzde 23’ü ücretli veya maaşlı bir işte bulunuyor.
Dünya Bankası’nın desteklediği tüm ekonomilerde ise bu oran yüzde 47 seviyesinde.
Maaşlı çalışan oranının düşük olması, nüfusun büyük bölümünün işsiz olduğu anlamına gelmiyor. Çalışanların önemli bir kısmı kendi hesabına veya aile işletmelerinde faaliyet gösteriyor. Ancak bu tür işlerde düzenli ücret ve gelir güvencesi daha sınırlı olabiliyor.
MAAŞLI ÇALIŞAN ORANI YÜZDE 23’TE KALDI
Çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomiler arasında da gelir düzeyine göre belirgin farklar bulunuyor.
Orta gelirli kırılgan ekonomileri kapsayan IBRD grubunda ücretli veya maaşlı çalışanların oranı yüzde 61’e kadar çıkıyor.
Daha düşük gelirli IDA kapsamındaki ekonomilerde ise bu oran yalnızca yüzde 19 seviyesinde kalıyor.
Bu fark, krizden etkilenen ülkelerde çalışma hayatının gelir düzeyine göre önemli ölçüde ayrıştığını gösteriyor.
YOKSULLUK ORANI DÜNYA ORTALAMASININ YAKLAŞIK DÖRT KATI
2024 verilerine göre satın alma gücü paritesine göre günlük 3 doların altında yaşayanların oranı çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomilerde yüzde 38,9 olarak hesaplandı.
Dünya genelinde ise aynı oran yüzde 10,1 seviyesinde bulunuyor.
2001 yılında kriz ekonomilerinde yüzde 48,7 olan oran 2024’te yüzde 38,9’a geriledi.
Dünya genelinde ise aynı dönemde yoksulluk oranı yüzde 35,3’ten yüzde 10,1’e düştü.
HER BEŞ KİŞİDEN DÖRDÜ 8,30 DOLARIN ALTINDA
Daha yüksek bir yoksulluk eşiği olan günlük 8,30 dolar dikkate alındığında tablo daha da ağırlaşıyor.
Çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomilerde nüfusun yüzde 81,1’i bu sınırın altında yaşıyor.
Dünya genelinde ise oran yüzde 46,2.
Böylece kriz ekonomilerinde yaklaşık her beş kişiden dördü günlük 8,30 doların altında gelirle yaşamını sürdürüyor.
HER ÜÇ ÇOCUKTAN BİRİ BÜYÜME GERİLİĞİYLE KARŞI KARŞIYA
Ekonomik kırılganlığın en ağır sonuçlarından biri çocukların beslenmesinde görülüyor.
Dünya Bankası’nın desteklediği ekonomilerde beş yaş altındaki çocuklarda büyüme geriliği oranı 2020’de yüzde 24,5 iken 2024’te yüzde 25,3’e yükseldi.
Çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomilerde ise yaklaşık her üç çocuktan biri büyüme geriliği yaşıyor.
Dünya genelinde büyüme geriliği yaşayan yaklaşık 150 milyon çocuğun yüzde 99’u Dünya Bankası’nın desteklediği ekonomilerde bulunuyor.
NİJER, PAPUA YENİ GİNE VE YEMEN’DE ORAN YÜZDE 47’NİN ÜZERİNDE
Ülke bazındaki veriler, çocuk beslenmesindeki sorunun bazı ekonomilerde çok daha ağır olduğunu gösteriyor.
Nijer’de beş yaş altındaki çocukların yüzde 48,3’ünde, Papua Yeni Gine’de yüzde 47,6’sında ve Yemen’de yüzde 47,4’ünde büyüme geriliği görülüyor.
Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Etiyopya’da büyüme geriliği yaşayan çocukların toplam sayısı ise 27 milyona ulaşıyor.
TEMEL SU VE SANİTASYONA ERİŞİM SINIRLI
Temel içme suyu hizmetlerine erişimde de önemli farklar bulunuyor.
2024 verilerine göre Dünya Bankası’nın desteklediği ekonomilerde nüfusun yüzde 90’ı temel içme suyu hizmetlerine ulaşabilirken, çatışma ve kırılganlıktan etkilenen ekonomilerde bu oran yüzde 71’de kaldı.
Temel sanitasyon hizmetlerine erişebilenlerin oranı yüzde 47, evinde sabun ve su bulunan el yıkama imkânına sahip nüfusun oranı ise yüzde 39 olarak kaydedildi.
Orta gelirli kırılgan ekonomilerin küçük bir bölümünde ise su, sanitasyon ve el yıkama hizmetlerine erişim yüzde 96’nın üzerine çıkıyor.
ZORLA YERİNDEN EDİLENLERİN SAYISI 61,9 MİLYON
Dünya Bankası’nın verilerine göre çatışma ve istikrarsızlık nedeniyle zorla yerinden edilenlerin sayısı 2024’te 69,7 milyonken 2025’te 61,9 milyona geriledi.
Ancak mevcut sayı, 2010’daki 16,8 milyon kişinin yaklaşık 3,7 katı seviyesinde bulunuyor.
Sudan, Suriye, Afganistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Ukrayna, uzun dönemli artışın öne çıktığı ülkeler arasında yer aldı.
